नेपाल बहुजातीय, बहुभाषिक र बहुसांस्कृतिक देश हो। यही विविधताको सुन्दर प्रतीकका रूपमा उभिएको पर्व हो— सोनाम ल्होसार। समयसँगै परम्परा फेरिए पनि संस्कृति जोगाइराख्ने चेतनाको रूपमा सोनाम ल्होसार आज पनि उस्तै सशक्त रूपमा मनाइँदै आएको छ।
सोनाम ल्होसार कहिलेदेखि मनाउन थालियो ?
सोनाम ल्होसारको इतिहास तिब्बती पात्रो प्रणालीसँग गाँसिएको छ। ‘ल्हो’ को अर्थ वर्ष र ‘सार’ को अर्थ नयाँ भन्ने बुझिन्छ। अर्थात् नयाँ वर्षको आरम्भ नै ल्होसार हो।
इतिहासकारहरूका अनुसार सोनाम ल्होसारको अभ्यास करिब २ हजार वर्षभन्दा पुरानो मानिन्छ। प्रारम्भमा यो कृषि र प्रकृतिसँग जोडिएको पर्व थियो। बाली भित्र्याउने समयपछि मानिसहरूले देवदेवीलाई धन्यवाद दिँदै नयाँ वर्षको स्वागत गर्ने चलन बस्यो, जसले क्रमशः धार्मिक र सांस्कृतिक रूप लिँदै गयो।
किन मनाइन्छ सोनाम ल्होसार ?
सोनाम ल्होसार केवल पात्रो फेरिने दिन मात्र होइन।
यो पर्व—
पुरानो वर्षका दुःख, रोग, असफलतालाई विदा गर्ने
नयाँ आशा, उर्जा र शुभकामनासहित नयाँ वर्षको स्वागत गर्ने
परिवार, समाज र समुदायबीचको सम्बन्ध बलियो बनाउने
बौद्ध दर्शनअनुसार करुणा, शान्ति र सम्यक जीवन पद्धति सम्झाउने पर्व हो।
बौद्ध धर्मावलम्बीहरूका लागि ल्होसार आत्मशुद्धि, पूजा–पाठ, गुरु सम्झना र धर्म–संस्कृतिप्रतिको प्रतिबद्धता नवीकरण गर्ने अवसर हो।
कुन–कुन समुदायले सोनाम ल्होसार मनाउँछन् ?
नेपालमा सोनाम ल्होसार विशेषगरी निम्न समुदायहरूले मनाउने गर्छन्—
तामाङ
शेर्पा
लामा
भोटे
ह्योल्मो
थकाली
गुरुङ (तमु)
यी समुदायका लागि सोनाम ल्होसार सामूहिक पहिचानको पर्व हो। परम्परागत पोशाक, मौलिक नृत्य, गीत, पूजा–अनुष्ठान र शुभकामना आदान–प्रदानमार्फत समुदायबीच एकता झनै मजबुत हुन्छ।
१२ वर्षे पशुचक्र र सोनाम ल्होसार
सोनाम ल्होसार १२ वर्षे पशुचक्रमा आधारित हुन्छ—
मुसा, गोरु, बाघ, खरायो, ड्रागन, सर्प, घोडा, भेडा, बाँदर, चरा, कुकुर र सुँगुर।
हरेक वर्षले फरक स्वभाव, ऊर्जा र सन्देश बोकेको विश्वास गरिन्छ।
यस वर्ष मञ्जुश्री २८६२ ता–ल्हो (घोडा वर्ग) सुरु भएको छ। घोडा वर्षलाई साहस, गतिशीलता, परिश्रम र स्वतन्त्रताको प्रतीक मानिन्छ। यसले समाजलाई अगाडि बढ्ने प्रेरणा दिन्छ।
आधुनिक समय र सोनाम ल्होसार
आजको शहरी जीवन, प्रवास, प्रविधि र व्यस्तताले परम्परामा चुनौती थपेको छ। तर त्यसकै बीच पनि सोनाम ल्होसार—
पहिचान जोगाउने आन्दोलन बनेको छ
नयाँ पुस्तालाई संस्कृतिसँग जोड्ने सेतु बनेको छ
पर्यटन र सांस्कृतिक कूटनीतिको माध्यम बन्दै गएको छ
टुँडिखेल, बौद्ध, स्वयम्भूदेखि विदेशका सहरसम्म ल्होसार झाँकी, सांस्कृतिक कार्यक्रम र सामूहिक उत्सवले नेपाली पहिचानलाई विश्वमाझ चिनाइरहेको छ।
शुभकामना सन्देश
“मञ्जुश्री २८६२ ता–ल्हो (घोडा वर्ग) सोनाम ल्होसारको पावन अवसरमा स्वदेश तथा विदेशमा रहनु भएका सम्पूर्ण बौद्ध धर्मावलम्बी दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूमा सुख, शान्ति, समृद्धि, दीर्घायु र आपसी सद्भावको कामना गर्दै हार्दिक मंगलमय शुभकामना व्यक्त गर्दछु।”
— मुकुन्द ढुंगाना
अध्यक्ष
राष्ट्रिय अनलाइन पत्रकार सङ्घ
